นิพพานเป็นอนัตตากับการถกเถียง[01]

เมื่อผมลงบทความนี้ใน gotoknow มีผู้มาให้ความเห็นและถกเถียงกันมากพอสมควร ผมจึงนำมาเก็บไว้ด้วย ณ ที่นี้ เพื่อให้เป็นประวัติศาสตร์ และประโยชน์สำหรับคนที่จะมาศึกษาเรื่องนี้ในภายภาคหน้า

คนแรกเลยคือคุณ umi (09 ตุลาคม 2553 06:02) เข้ามาให้การสนับสนุน ดังนี้

มาชม เห็นคมในความคิดวิเคราะห์นี้นะครับ... อ่านแล้วนึกถึง...สี่เท้ายังรู้พลาด นักปราชญ์ยังรู้ไม่จริงก็มีนะครับ... เรื่องนี้หลายคนยังคงนอนหลับใหลลืมตื่นกันจำนวนมาก...เพียงเพราะในพระไตรปิฎกว่า...นิพพานวินิจฉัยว่าเป็นอนัตตา...

ผมตอบไปดังนี้ (09 ตุลาคม 2553 09:37)

เรียน คุณ umi ขอบคุณเป็นอย่างยิ่ง นานๆ จะมีคนเห็นด้วย และมีข้อเขียนพอจะวิพากษ์วิจารณ์ต่อไปได้ ส่วนใหญ่แล้ว มีซะพวกมารำพึงรำพัน ถึงความด้อยทรัพย์ อับปัญญาของตนเอง ทำอย่างกะผมเป็นจิตแพทย์ พอวิพากษ์วิจารณ์กลับไป ก็ถูกด่าอีก ที่ gotoknow มีคำเตือนเรื่องกฏ กติกา การแสดงความคิดเห็น ผมก็ว่า สาเหตุเกิดจากบล็อกของผมนี่แหละ ขออธิบายเพิ่มเติมดังนี้ คือ ข้อความที่ว่า "ในพระไตรปิฎกว่า...นิพพานวินิจฉัยว่าเป็นอนัตตา..." ข้อความตรงนี้ พุทธวิชาการก็มั่วนิ่มอีก พระบาลีในพระไตรปิฎกแปลไปอย่างนั้นไม่ได้เลย พระไตรปิฏกส่วนใหญ่ก็ไม่แปลอย่างนั้น มีเล่มเดียวเท่านั้น ที่แปลไปตาม "คำสั่ง" ของพระใหญ่ๆ ที่เป็นพุทธวิชาการ เป็นการเลี่ยงบาลีที่ค่อนข้างจะน่าเกลียดพิลึก ในการถกเถียงกันเรื่อง "นิพพานเป็นนิจจัง/สุขังอนัตตา" หรือ "นิพพานเป็นนิจจัง/สุขัง/อัตตา พวกที่ถือฝ่ายว่า "นิพพานเป็นนิจจัง/สุขัง/อนัตตา" ยกข้อความดังกล่าวมาอธิบายไม่หมดทั้งส่วน เอามานิดเดียว ถ้ายกมาหมดคนอ่านที่มีความคิดซะหน่อยก็จะรู้ว่า "ในพระไตรปิฎกว่า...นิพพานวินิจฉัยว่าเป็นอนัตตา..." เป็นการแปลผิดอย่างแน่นอน ลองกลับไปหาอ่านดู....

ต่อไปคือคุณปรีดา [IP: 180.180.144.127] 30 ตุลาคม 2553 00:35 เข้ามาให้ความเห็น ดังนี้

ขอทราบข้อเสนอแนะเพิ่มเติม น้ำย่อมต้องมีภาชนะรองรับและแปรสภาพไปตามภาชนะที่รองรับนั้น ฉันใดจิตย่อมต้องมีขันธ์เป็นที่อาศัยและขันธจะแปรสภาพไปตามสภาวของจิต ไม่ว่าเราจะไปเกิดในทุกภพทุกแดน ย่อมถูกจำกัดด้วยเวลา จะมากจะน้อยขึ้นอยู่กับสภาวะจิตในขณะนั้นๆ แต่นิพพานไม่มีเวลา ดังนั้น เวลาจึงสูญไป ไม่ต้องกลับมาเวียนว่ายในวัฏฏะสงสารอีก แต่จิตที่บริสุทธิ์ปราศจากกิเลสยังมีอยู่ ขันธ์ซึ่งเป็นที่ตั้งมั่นของจิตก็น่าจะมีอยู่ แต่เวลาเป็นสูญจึงเรียกว่านิพพาน

ผมตอบไป ดังนี้ (30 ตุลาคม 2553 17:29)

เรียน คุณปรีดา ผมสงสัยว่า ทำไมคุณปรีดาเอาเรื่องเวลามาเป็นปัจจัยสำคัญทำไม ขยายความเพิ่มเติมได้ไหม ในอนัตตลักขณสูตร ยืนยันว่า "ขันธ์ห้าไม่ใช่ตัวตนของเรา" ภาษาอย่างนี้ อนุมานได้ว่า ตัวตนของเราต้องมี ตัวตนของเรานั้น ทางวิชชาธรรมกายเรียกเป็นภาษาไทยว่า "เห็น จำ คิด รู้" ซึ่งก็คือใจ/จิต/วิญญาณ แต่เป็นตัวตนสมมุติ ยังตกอยู่ในสามัญญลักษณะคือ อนิจจัง/ทุกขัง/อนัตตา ยังต้องปรุงแต่งอยู่ เมื่อปฏิบัติธรรมจนถึงขั้นกิเลสหมด ขันธ์ห้าจะเปลี่ยนเป็นธรรมขันธ์ ตัวตนที่สมมุติก็จะเป็นตัวตนโลกุตระ เรื่องก็ง่ายๆ แค่นี้ สำหรับเรื่องเวลานั้น นิพพานก็มีเวลาของนิพพานเหมือนกัน ไม่ใช่ว่า เวลาจะหายไปเลย ผมจึงสงสัยว่า คุณปรีดามีความเห็นเกี่ยวเวลาทั้งภาพสามและนิพพานอย่างไร

คุณปรีดาก็หายหน้าไปเลย 

คนต่อไปคือ คุณพงษ์ [IP: 202.29.62.252] 13 กุมภาพันธ์ 2554 12:32 เข้ามาให้ความเห็น ดังนี้

บางครั้ง ถ้าเรามองถึงว่า พระพุทธเจ้าก็อย่าเพิ่งเชื่อ เชื่อในธรรม ที่เราปฏิบัติแล้วดับทุกข์ได้จริง อันนี้คือจริงที่สุด และถือเป็นการใช้ปัญญาแล้ว แต่ผมเชื่อว่านิพพานเป็นอัตตา คนส่วนใหญ่จะต้องหาที่พึ่งเวลาเจอเหตุการณ์ร้ายๆ วันก่อนไปงานบวชเจอเหตุการณ์ระหว่างที่ชินกร ไกรลาศ กำลังแหล่สอนนาคประมาณห้าทุ่ม มีหม้อแปลงระเบิด จากนั้น มีผู้หญิงคนหนึ่งนั่งข้างหม้อแปลงไฟไหม้ทั้งตัว ไฟดับหมดทั้งงาน คนทั้งงานต่างตกใจกลัว ไม่มีใครไปช่วยดับไฟให้เค้า ปรากฏว่าไหม้ไป 80% หน้าเละครับ ผมก็จิตตกเลย เราก็คิดว่า เราดีแล้วที่ยังดวงดีหรือมีสิ่งศักดิ์สิทธิ์คุ้มครองอยู่ คิดว่าชีวิตไม่เที่ยงจริงๆ แค่มางานบวชยังอันตรายขนาดนี้ เวลาเพียงเสี้ยววิ อะไรจะเกิดกับเราก็ได้ วิชาธรรมกาย ผมก็เคยฝึกแต่ไม่เคยเห็นอะไรเลย ผมเคารพหลวงพ่อสดเสมอมานะครับ เคยไปไหว้ท่านที่วัดปากน้ำมา 2 ครั้งแล้ว รู้ว่า ท่านศักดิ์สิทธิ์มาก เวลาผ่านมาหลังจากท่านมรณะภาพแล้ว 50 กว่าปีท่านยังดังอยู่เลย อันนี้ก็ได้วัดธรรมกายเป็นช่วยโปรโมทได้ดีด้วย ในความรู้สึกแล้วคิดว่าท่านน่าจะยังอยู่ และคิดว่าวิชาของท่านไม่ธรรมดา แล้วถ้าว่างผมก็จะไปลองศึกษากับทีมงานของท่านมนัสนะครับ

ผมตอบไปดังนี้ (13 กุมภาพันธ์ 2554 23:26)

เรียน คุณพงษ์ ถ้าต้องการฝึกปฏิบัติธรรมกับคณะของพวกเรา ก็ขอให้ไปอ่านรายละเอียดในนี้ครับ อบรมวิชาธรรมกาย สำหรับวันเวลาของที่จะฝึกปฏิบัติธรรมในเดือนมีนาคม  ผมจะรู้อย่างแน่นอนก็เมื่อประชุมกับคุณลุงแล้ว ที่ว่า "ประชุมกับคุณลุง" นั้น หมายความว่า  เราจะมีการประชุมเพื่อรายงานคุณลุงว่า เดือนที่ผ่านมาเราไปสอนที่ไหนมาบ้าง ผู้ที่เข้ารับการฝึกเห็นดวง เห็นกาย เห็น 18 กาย เห็นรัตนเจ็ดเท่าไหร่บ้าง เมื่อประชุมแล้ว คุณลุงจะกำหนดวันประชุมของเดือนมีนาคม  พวกเราจะบอกได้ว่า การประชุมของเดือนมีนาคมจะเป็นวันไหน  แต่ส่วนใหญ่แล้วจะเป็นวันอาทิตย์

คุณพงษ์เข้ามาถามอีก ดังนี้ (14 กุมภาพันธ์ 2554 18:05)

ผมเคยฝึกมาแล้วแต่ยังไม่เคยเห็นอะไรเลย แล้ววันเดียวจะเห็นได้หรอครับ

ผมตอบไป ดังนี้ (14 กุมภาพันธ์ 2554 21:01)

เรียน คุณพงษ์ [IP: 202.29.62.252] การฝึกวิชชาธรรมกายอย่างถูกต้องนั้น ไม่เกี่ยวกับอายุ ไม่เกี่ยวกับเพศ ไม่เกี่ยวกับอาชีพ ฯลฯ มีปัจจัยเดียวคือ ทำใจให้หยุด ให้นิ่ง ตามคำบอกของวิทยากรได้หรือปล่าว ขอยกตัวอย่าง 1 คน ตอนนี้ลูกศิษย์ของกลุ่มผม (วิทยากรไม่ได้มีคนเดียว)  มีชื่อเล่นว่า "อ้อย"  ฝึกมาหลายแห่ง หลายปี ไม่เห็นอะไร   แต่มาถึงกับกลุ่มของพวกผม เพียงแค่วันเดียว  ( ณ โครงการบ้านเธียรสวน) ตอนนี้รู้ญาณ (ญาณทัสสนะ) ของเธอ เก่งกว่าพวกผมที่เป็นวิทยากรเสียอีก เมื่อต้องการรู้เรื่องบางอย่าง จากต้นธาตุ หลวงพ่อวัดปากน้ำ หรือพระพุทธองค์ เราต้องถามความเห็นจากเธอด้วยซ้ำไป แต่เราก็ยังเป็นอาจารย์ของเธออยู่  ในทางวิชชาธรรมกาย ไม่มีการข้ามชั้น ข้ามหน้า ครูบาอาจารย์ ถ้าคุณมาร่วมเรียนมาร่วมศึกษากับเรา  คุณจะพบกับคนเก่งๆ ที่เรียนวันเดียว มีหลายคนด้วย ไม่ใช่คนเดียว เก่งจนวิทยากรงง .....แต่เรารู้ว่า บุคคลเหล่านี้ เขาฝึกมาแล้วหลายอสงไชยชาติ  ไม่มีเรื่องบังเอิญในทางวิชชาธรรมกาย ลองมาฝึกดู  เสียค่าใช้จ่ายอย่างเดียว คือ ค่าเดินทางมาฝึกเท่านั้น อย่างอื่นไม่เสีย เพราะ เราต้องการสร้างบารมี  ไม่ใช่ต้องการเงิน คุณจะได้รู้ว่า วิชชาธรรมกายของแท้ๆ นั้น มีอะไรบ้าง ต้องทำอย่างไร ฯลฯ

คุณพงษ์เข้ามาครั้งหนึ่ง ดังนี้ (15 กุมภาพันธ์ 2554 10:00)

เรียนคุณมนัส อย่างนั้นเดี๋ยวไม่เดือนมีนาคม หรือ เมษายน ผมจะไปลองดูครับ เราอาจจะได้เจอกันครับ

นิพพานเป็นอนัตตากับสุชีพ ปุญญานุภาพ[02]

ในบันทึก “นิพพานเป็นอนัตตากับสุชีพ ปุญญานุภาพ[01]”  ผมได้ยกตัวอย่างการตอบคำถามซึ่งมีผู้ถามถึงประเด็นเกี่ยวกับความหมายของคำ ว่า “อนัตตา”  ซึ่งคุณสุชีพตอบว่า

“การแปลอนัตตาว่าไม่ใช่ตัวตน ไม่มีตัวตน หรือไม่ใช่ตนก็แล้วแต่ เป็นการแปลเพื่อให้เห็นการปฏิวัติของพระพุทธศาสนาต่อความเชื่อถือดั้งเดิม ของพราหมณ์ ที่ถือว่า มีตัวยืนที่เรียกว่าอัตตาหรืออาตมัน เป็นตัวเที่ยงยั่งยืน เวียนว่ายตายเกิดอยู่  ส่วนชีวิตร่างกาย และชาติ เปรียบเหมือนเสื้อผ้าที่เปลี่ยนได้ แต่ตัวตนเป็นตัวหลักคงอยู่ พระพุทธเจ้าตรัสสอนให้คลายความติด หรือความยึดในอัตตานั้น”

การตอบของคุณสุชีพนั้น ขาดมาตรฐานของการเป็นนักวิชาการอย่างไม่น่าให้อภัย เพราะ คำว่า “อนัตตา” นั้น ใน อนัตตลักขณสูตรแปลว่า “ไม่ใช่ตัวตนของเรา”  แสดงว่า ตัวตนของเรามี 

อนัตตาจะแปลเป็น “ไม่มีตัวตน” ไม่ได้อย่างเด็ดขาด  

หลักฐานนั้น ก็แสดงให้เห็นว่า “นิพพานไม่สามารถเป็นอนัตตา” ได้  เพราะ ความหมายของอนัตตาไม่สามารถแสดงภาวะของนิพพานได้

อธิบายให้เข้าใจง่ายๆ ก็คือ ผมพยายามถามและศึกษามาหนักหนาว่า “นิพพานเป็นอนัตตาอย่างไร”  ไม่เห็นมีนักวิชาการหน้าหนา หน้าบางคนไหนอธิบายได้สักคน  มีแต่หลับหลับตาเขียนเหมือนคนปัญญาอ่อนว่า

นิพพานเป็นอนัตตา

ในบันทึกนี้ ผมจะให้หลักฐานเพิ่มเติมว่า การให้นิพพานเป็นอนัตตาของพุทธวิชาการนั้น  เป็นการอธิบายพระไตรปิฎกอย่างมั่วนิ่มที่สุด อย่างไม่น่าเป็นนักวิชาการเลย ว่าอย่างนั้นเถอะ

มีผู้ถามคุณสุชีพไว้ในหนังสือ “คำถาม คำตอบ: ปัญหาทางพระพุทธศาสนา เล่ม 3” ว่า

“ถ้าพระนิพพานมีลักษณะมั่นคงถาวรไม่เปลี่ยนแปลง ก็น่าจะเป็นอัตตามิใช่หรือ? ขอคำอธิบาย

คุณสุชีพตอบว่า

ถ้ากล่าวตามหลักพระพุทธศาสนา พระนิพพาน มีลักษณะเป็นนิจจัง (เที่ยง) สุข (เป็นสุข) แต่เป็นอนัตตา (มิใช่ตัวตน) ที่ว่าพระนิพพานเป็นอนัตตาก็เพราะมีพระพุทธภาษิตว่า ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา (ธัมมนิยามสูตร) คำ ว่าธรรม ทรงไขความไว้ในอัคคัปสาทสูตร (21/34/44) ว่า มี 2 อย่าง คือ ธรรมที่มีปัจจัยปรุงแต่ง (สังขตธรรม) กับธรรมที่ไม่มีปัจจัยปรุงแต่ง (อสังขตธรรม)  วิราคธรรมเป็นเลิศ ทรงไขความวิราคธรรม (ธรรม คือความปราศจากความติดความยึด)  ว่าได้แก่ นิโรธ นิพพาน เมื่อทรงไข ความไว้เองว่า นิโรธ และนิพพานจัดเป็นยอดของสังขตธรรม และอสังขตธรรม และตรัสอีกว่าธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา (มิใช่ตัวตน)  จึงเป็นอันทรงชี้ว่า พระนิพพานเป็นอนัตตา

ในหนังสือ “คำถาม คำตอบ: ปัญหาทางพระพุทธศาสนา เล่ม 3” เล่มเดียวกันนี้ มีคนถามคุณสุชีพในปัญญาที่คล้ายกันว่า

“คำว่า สัพเพ สังขารา อนัตตา สังขารทั้งปวงเป็นอนัตตา น่าจะกล่าวได้ แต่ทำไมท่านจึงกล่าวว่า สัพเพ ธัมมา อนัตตา  ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา?

คุณสุชีพก็ตอบคล้ายๆ กับการตอบคำถามข้างบน ดังนี้ 

การที่ท่านกล่าวว่า ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา ก็ด้วยต้องการจะให้ครอบคลุมหมดทั้งสังขาร (สิ่งที่ปัจจัยปรุงแต่ง) และวิสังขาร (สิ่งที่ปัจจัยมิได้ปรุงแต่ง ได้แก่นิพพาน) ถ้าจะกล่าว ว่า สังขารทั้งปวงเป็นอนัตตาก็กล่าวได้ แต่จะหมายความแคบกว่าคำว่า ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา ซึ่งหมายถึงว่า แม้พระนิพพานก็เป็นอนัตตา คือมิใช่ตัวตนด้วย รวมความว่าสังขารทั้งปวงไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และเป็นอนัตตา แต่ในข้ออนัตตานี้ แม้สิ่งที่ไม่มีปัจจัยปรุงแต่งซึ่งเป็นวิสังขาร หรืออสังขตธรรมก็เป็นอนัตตาด้วย จึงควรใช้คำว่าที่ครอบคลุมทั้งหมด คือคำว่า ธรรม ดังที่ท่านกล่าวว่าธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา

ในบันทึกนี้ จะวิพากษ์ข้อเขียนของคุณสุชีพไปทีละส่วนเลย ดังนี้

ปัญหาที่เกิดจากคำตอบของคุณสุชีพ 1

คำตอบของคุณสุชีพ ส่วนหนึ่ง ซึ่งเป็นส่วนแรกเลย มีดังนี้

“ถ้ากล่าวตามหลักพระพุทธศาสนา พระนิพพาน มีลักษณะเป็นนิจจัง (เที่ยง) สุข (เป็นสุข) แต่เป็นอนัตตา (มิใช่ตัวตน)”

คำตอบดังกล่าวของคุณสุชีพนั้น แสดงให้เห็นชัดเจนว่า คุณสุชีพไม่เชื่อในพระไตรปิฎกทั้งหมด คุณสุชีพไม่มีความแน่ใจในพระไตรปิฎกเสียแล้ว

ขอให้ผู้อ่านดูคำศัพท์ทั้ง 9 คำ ดังนี้

คุณศัพท์	นาม	คุณศัพท์
นิจจัง	นิจจตา	อนิจจัง
สุขัง	สุขขตา	ทุกขัง
อัตตา	อัตตตา	อนัตตา

หน้าที่ของคำคุณศัพท์ในที่นี้ก็คือ บรรยายสภาพของประธานว่าเป็นอย่างไร  คำว่า

นิจจัง ตรงข้ามกับ อนิจจัง

สุขัง ตรงข้ามกับ ทุกขัง

อัตตา ตรงข้ามกับ อนัตตา

เป็นคำที่มีความหมายตรงกันข้ามกัน  แล้วนิพพานจะเป็น นิจจัง/สุขัง/อนัตตา ไปได้อย่างไร

เท่าที่ศึกษามาทั้งหมด พุทธวิชาการจะอธิบายอยู่แค่นี้ คือ ท่องเหมือนคนปัญญาอ่อนว่า “นิพพานเป็นอนัตตา” หรือ “นิพพานเป็นนิจจัง/สุขัง/อนัตตา”  แต่ไม่เคยบรรยายเลยว่า “เป็นอย่างไร”

ไม่มีหนังสือจากพุทธวิชาการเล่มใดอธิบายว่า  “นิพพานเป็นอนัตตา” อย่างไร

แต่ในทำนองกลับกัน  พุทธปฏิบัติธรรมอธิบายสภาวะของนิพพานด้วยข้อความของพระไตรปิฎกได้อย่างง่ายๆ 

พุทธวิชาการก็ไม่เคยยกข้อความดังกล่าวมาอธิบายหรือชี้แจงให้เห็นว่า สภาวะนิพพานในพระไตรปิฎกที่พุทธปฏิบัติยกมายืนยันความมีอยู่นิพพานนั้น มีข้อบกพร่องอย่างไร

ทำราวกับว่า ไม่มีข้อความในส่วนนั้นๆ ในพระไตรปิฎก

สิ่งที่น่าจะตั้งขอสังเกตอีกประการหนึ่งก็คือ สภาวะที่เป็นสุข เป็นทุกข์นั้น ต้องมีประธาน เช่น คน เป็นต้น 

คำว่า “พระนิพพานมีลักษณะเป็นนิจจัง (เที่ยง) สุข (เป็นสุข) แต่เป็นอนัตตา (มิใช่ตัวตน)” นั้น  พุทธวิชาการก็ไม่อธิบายเลยว่า “อะไร” ล่ะที่เป็นสุข อะไรล่ะที่เที่ยง อะไรล่ะที่แปรปรวน

ที่สำคัญเป็นอย่างยิ่งก็คือ พระนิพพานในความหมายของพุทธวิชาการคืออะไร

ในทางวิชาธรรมกาย คำที่เกี่ยวพันกับนิพพานมีดังนี้คือ

พระนิพพาน หมายถึง พระพุทธเจ้า พระอรหันต์ พระปัจเจกพุทธเจ้า

อายตนะนิพพาน หมายถึง ที่อยู่ของพระนิพพาน

นิพพาน หมายถึง คำเรียกรวม พระนิพพานกับอายตนนิพพาน 

คำว่า “นิพพานเป็นนิจจัง/สุขัง/อัตตา” นั้น  พุทธปฏิบัติหมายถึงว่า พระพุทธเจ้า พระอรหันต์ พระปัจจเจกพุทธเจ้ามีสภาวะที่เป็นคงที่/นิจจัง เป็นสุข/สุขัง คงที่/อัตตา ตลอดไป  ความหมายนี้เป็นความหมายตรงตัว

ถ้ากล่าวว่า “นิพพานเป็นนิจจัง/สุขัง/อัตตา” ที่หมายถึงอายตนะนิพพานว่า คงที่/นิจจัง เป็นสุข/สุขัง คงที่/อัตตา ตลอดไป ความหมายนี้เป็นความหมายโดยนัย

ปัญหาที่เกิดจากคำตอบของคุณสุชีพ 2

ที่ว่าพระนิพพานเป็นอนัตตาก็เพราะมีพระพุทธภาษิตว่า ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา (ธัมมนิยามสูตร) คำว่าธรรม ทรงไขความไว้ในอัคคัปสาทสูตร (21/34/44) ว่า มี 2 อย่าง คือ ธรรมที่มีปัจจัยปรุงแต่ง (สังขตธรรม) กับธรรมที่ไม่มีปัจจัยปรุงแต่ง (อสังขตธรรม) วิราคธรรมเป็นเลิศ ทรงไขความวิราคธรรม (ธรรม คือความปราศจากความติดความยึด)  ว่าได้แก่ นิโรธ นิพพาน เมื่อทรงไขความไว้เองว่า นิโรธ และนิพพานจัดเป็นยอดของสังขตธรรม และอสังขตธรรม และตรัสอีกว่าธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา (มิใช่ตัวตน)  จึงเป็นอันทรงชี้ว่า พระนิพพานเป็นอนัตตา

คำตอบตรงนี้ของคุณสุชีพ  ผมในฐานะนักภาษาศาสตร์ ยืนยันได้อย่างมั่นใจว่า “มั่วสุดๆ” 

พระพุทธองค์ไม่ได้ “ทรงไขความ”  คุณสุชีพอธิบายมั่วไปเอง  ในทางภาษาศาสตร์แล้ว จะไปดึงความหมายมาใช้อย่างนี้ไม่ได้

เป็นการตีความที่ “มั่ว” แบบตัวจริงเสียงจริง

ในการพิจารณาความหมายของคำใดๆ ต้องพิจารณาเฉพาะที่อยู่ใน “บริบท” (context) นั้นๆ

ถ้าเป็นพระไตรปิฎกก็ต้องดูเฉพาะในพระสูตรนั้นๆ ก่อน  พระสูตรก็ต้องพิจารณาเป็นพระสูตรๆ ไปว่า  จะนำมาใช้ได้หรือไม่

ไม่ใช่เห็นว่า “พระสูตร” หนึ่ง  มีความหมายพอที่จะตีความไปตาม “ความเชื่อของตน” ได้ ก็ไปลากมาตีความแบบนี้  ผิดหลักภาษาศาสตร์ อย่างไม่รู้ว่าจะอธิบายอย่างไร

โดยสรุป

การที่พุทธวิชาการกล่าวว่า “นิพพานเป็นนิจจัง/สุขัง/อนัตตา” ไม่ได้มีหลักฐานสนับสนุนจากพระไตรปิฏกแต่อย่างใด 

เป็นการอธิบายของพุทธวิชาการแบบมั่วๆ ที่ไม่ถูกหลักของภาษาศาสตร์

พุทธวิชาการ เชื่อไปตามวิทยาศาสตร์ว่า คนเราเป็นอุบัติการณ์ทางธรรมชาติอย่างหนึ่ง เกิดมาแล้วก็ตายไป ไม่มีดวงวิญญาณ/ใจ/จิต ที่จะไปรับบาปบุญที่ทำไว้

การที่จะให้นิพพานเป็นนิจจัง/สุขัง/อัตตาจะทำให้ขัดกับความรู้ทางวิทยาศาสตร์ พุทธวิชาการจึงพยายามบิดเบือน หาคำอธิบายที่ดูแล้ว “ดี”  ในความเชื่อของพุทธวิชาการด้วยกัน

คำอธิบายของพุทธวิชาการนั้น  ไม่มีมีหลักวิชาการใดๆ สนับสนุน  อธิบาย “มั่วนิ่ม” ไปตามความเชื่อของท่านเหล่านั้น

ในเมื่อพึ่งพิงอยู่กับศาสนา  เอาชีวิตรอดมาได้อย่างสุขสบายในชาตินี้ก็เพราะศาสนา  แต่มาทรยศต่อศาสนาเพราะไปเชื่อปรัชญากับวิทยาศาสตร์  เมื่อตายไปแล้ว จึงประสบกับทุกข์ทรมานอย่างแสนสาหัส

ก็เป็นการสมควรแล้ว...

นิพพานเป็นอนัตตากับสุชีพ ปุญญานุภาพ[01]

กระบวนการที่พุทธวิชาการตีความศาสนาผิดเพี้ยนไปนั้น มีหลายสิ่งหลายอย่าง

แต่สิ่งที่ทำให้คนไทยในยุคปัจจุบัน กลายเป็นคนคดโกง เห็นแก่ตัว เอาเปรียบสังคม และแสดงให้เห็นความอ่อนด้อยทางปัญญาของพุทธวิชาการมากที่สุดก็คือ

การสอนว่า “นิพพานเป็นอนัตตา”

ในการศึกษาเรื่องดังกล่าวนี้ ไม่ต้องใช้วิชาภาษาศาสตร์ ซึ่งเป็นวิทยาศาสตร์สาขาหนึ่งเข้ามาศึกษาก็ได้  ใช้องค์ความรู้ทางภาษาบาลี กับภาษาไทย

กับทิ้งความคิดที่ว่า “ฝรั่งเป็นเทวดา” ออกไปจากความคิด  นิพพานจะเป็นอนัตตาไปไม่ได้เลย

การตีความว่า  “นิพพานเป็นอนัตตา” เกิดขึ้นและมีความน่าเชื่อถือ ก็เพราะพุทธวิชาการเหล่านั้นเชื่อว่า “คนเราเกิดมาเพียงชาติเดียว” ตามหลักของวิทยาศาสตร์ 

การเกิดเป็นคนเป็นอุบัติการณ์ทางธรรมชาติแบบหนึ่ง ไม่มีชาติก่อน ชาติหน้า ไม่มีสวรรค์ ไม่มีนรก 

ความคิดของคน ซึ่งสามารถสร้างโลก สร้างนักวิทยาศาสตร์ดังๆ ขึ้นมาได้ สร้างศาสนา สร้างระบบปรัชญา ฯลฯ  

นักวิทยาศาสตร์ก็คิดว่า เป็นเพียงปฏิกิริยาเคมีของสมองเท่านั้น

เหตุผลอีกประการหนึ่งก็คือ พุทธวิชาการไปพบข้อเขียนของอรรถกถาจารย์บางท่าน ที่เขียนด้วยความเข้าใจผิดว่า  “นิพพานเป็นอนัตตา” ก็นำมาขยายความเพื่อยืนยันความเชื่อไปตามฝรั่ง ซึ่งเป็นเทวดาของพุทธวิชาการทั้งหลาย

การเลือกวิเคราะห์ข้อเขียนของ คุณสุชีพในครั้งนี้ ก็เพราะ คุณสุชีพท่านเชื่อฝรั่ง แต่ท่านก็นำข้อมูลของท่านมานำเสนอด้วย  ทำให้เราวิเคราะห์ วิพากย์และวิจารณ์ได้ง่าย

พุทธวิชาการส่วนใหญ่ แล้ว ทำสิ่งที่น่ารังเกียจเป็นอย่างยิ่ง ถ้าใช้มาตรฐานของนักวิชาการระดับนานาชาติ  เนื่องจาก พูดและเขียนราวกับว่า นิพพานเป็นอนัตตาเป็นความจริง (truth) แล้ว ไม่บอกที่มาที่ไปเสียด้วย

การทำอย่างนั้นเป็นสิ่งที่น่ารังเกียจมากๆ......... ทุเรศพิลึก..

สิ่งที่จะวิเคราะห์กันก่อนที่จะวิพากษ์วิจารณ์ว่า  “นิพพานเป็นอนัตตา” เป็นความผิดพลาดอย่างใหญ่หลวงประการใดนั้น 

ผมจะวิเคราะห์เรื่องความหมายของอนัตตาก่อนว่า อนัตตาควรแปลว่าอย่างไร

มีผู้ถามคุณสุชีพในหนังสือ “คำถาม คำตอบ: ปัญหาทางพระพุทธศาสนา เล่ม 2 ว่า

“การแปล ‘อนัตตา’ ว่า ไม่มีตัวตน หรือไม่ใช่ตัวตนจะเป็นการแปลผิดหรือไม่ เพราะ พระพุทธภาษิตก็มีรับรองว่า ตนแลเป็นที่พึ่งแห่งตน และวิทยาศาสตร์ก็รับรองว่า วัตถุนั้นมี มนุษย์ สัตว์ พืช และสากลจักรวาลก็มีอยู่ (ผู้ถาม ส. วรรธนะภูติ)

คุณสุชีพตอบคำถามดังกล่าว ดังนี้

การแปลอนัตตาว่าไม่ใช่ตัวตน ไม่มีตัวตน หรือไม่ใช่ตนก็แล้วแต่ เป็นการแปลเพื่อให้เห็นการปฏิวัติของพระพุทธศาสนา ต่อความเชื่อถือดั้งเดิมของพราหมณ์ ที่ถือว่า มีตัวยืนที่เรียกว่าอัตตาหรืออาตมัน เป็นตัวเที่ยงยั่งยืน เวียนว่ายตายเกิดอยู่ ส่วนชีวิตร่างกาย และชาติ เปรียบเหมือนเสื้อผ้าที่เปลี่ยนได้ แต่ตัวตนเป็นตัวหลักคงอยู่ พระพุทธเจ้าตรัสสอนให้คลายความติด หรือความยึดในอัตตานั้น ดังที่ตรัสไว้ใน โปฏฐปาทสูตร ทีฆนิกาย (9/312/247) ว่า “คำว่า อัตตานี้เป็นเพียงชื่อทางโลก (โลกสมัญญา) คำพูดทางโลก (โลกนิรุตต) โวหารทางโลก (โลกโวหาร) และบัญญัติทางโลก (โลกบัญญัติ) ซึ่งพระองค์ก็ใช้พูดจาด้วย แต่ไม่ทรงติดหรือยึดถือ” คือ ทรงใช้ถ้อยคำตามภาษาโลก แต่ไม่ตรงยึดติดอยู่ ส่วนเหตุผลที่ทรงชี้ว่า มิใช่ตน หรือมิใช่อัตตานั้น เพราะไม่ว่าร่างกายหรือจิตใจมีความเปลี่ยนแปลงบังคับบัญชาให้เป็นไปตามชอบใจไม่ได้ คนที่ปล่อยวางอัตตาเสียบ้าง จะมีความสุขมาก เพราะ คนที่แบกอัตตาไว้มากไปไหน ก็ใหญ่ไปหมด ใครต้อนรับไม่ถูกใจ ไม่ให้เกียรติก็เดือดร้อน พระ พุทธเจ้าตรัสว่า “ขันธ์ 5 (ร่างกายและจิตใจ) เป็นภาระหรือของหนัก คนเราชื่อว่า ผู้แบกภาระ หรือแบกของหนัก การแบกภาระเป็นทุกข์ในโลก บุคคลวางของหนักลงแล้ว ไม่แบกของหนักอย่างอื่นอีก ชื่อว่าถอนได้ซึ่งตัณหา คือ ความทะยานอยาก พร้อมทั้งรากเหง้า เป็นผู้หมดความหิวกระหายดับเย็น”

การตอบคำถามของคุณสุชีพในเรื่องความหมายของอนัตตานั้น  ไม่สมกับการจบเปรียญเก้ามาเลย  ไม่มีหลักวิชาการใดๆ เป็นการตอบอย่างเลี่ยงบาลี

คำตอบดังกล่าวไม่ได้ตอบไปที่คำถามแม้แต่นิดเดียว 

นอกจากนั้นแล้ว  มาตรฐานของคำตอบนั้น  ถ้าเปรียบเทียบกับคำตอบอื่นๆ ของคุณสุชีพเองแล้ว  แตกต่างราวกับความรู้ของ ป. 4 กับปริญญาเอกเลยทีเดียว

ปัญหาที่เกิดจากคำตอบของคุณสุชีพ 1

มีผู้ถามคุณสุชีพไว้ในหนังสือชุดนี้ แต่เป็นเล่มที่ 9 เกี่ยวกับ “เรื่องข้อปฏิบัติเพื่อผ่อนคลายความกลัดกลุ้ม” คุณสุชีพตอบไว้ว่า มี 6 ข้อ

ข้อที่ 6 คุณสุชีพตอบดังนี้

“คิดและรู้ตามเป็นจริงว่า เนตัง มม (นั่นมิใช่ของเรา)  เนโสหมัสมิ  (เรามิได้เป็นนั่น) น เมโส อัตตา (นั่นมิใช่ตัวตนของเรา)”

จากตัวอย่างคำตอบของคุณสุชีพที่ยกมานั้น จะเห็นว่า คุณสุชีพมีความสามารถในแปลภาษาบาลีเป็นอย่างดี  คุณสุชีพสามารถเขียน “พจนานุกรม ศัพท์พระพุทธศาสนา ไทย-อังกฤษ อังกฤษ-ไทย” ได้ 

การตอบปัญหาเรื่องความหมายของอนัตตา ทำไมคุณสุชีพไม่ยกรากศัพท์มาอธิบายว่า อนัตตานั้น มีรากศัพท์มาอย่างไร

สรุปแล้ว “อนัตตา” ควรแปลว่าอย่างไรโดยคำศัพท์  เมื่อนำไปเข้าประโยคในพระสูตรแล้ว ควรแปลว่าอย่างไร

ประเด็นที่จะชี้ให้เห็นเลยก็คือ คำว่า “น เมโส อตฺตา (นั่นมิใช่ตัวตนของเรา)”  ข้อความที่ว่า "น เมโส อัตตา” ในที่นี้แปลว่า “มิใช่ตัวตนของเรา” ไม่ใช่หรือ

ที่ว่า "น เมโส อัตตา" ดังกล่าวนี้ คือ อนัตตาหรือไม่ เกี่ยวกันกันหรือไม่  ทำไมคุณสุชีพไม่เอาไปคำแปลตรงนี้ไปตอบคำถามด้วย

โดยสรุป

คุณสุชีพเป็นผู้เชี่ยวชาญภาษาบาลี  ในการตอบคำถามเกี่ยวกับความหมาย ทำไมไม่ยกรากศัพท์ว่า “อนัตตา” เกิดจากรากศัพท์ใด มีอุปสรรค ปัจจัยใด  เมื่อเข้าประโยคแล้ว มีการแปลว่าอย่างไรบ้าง

คุณสุชีพแปลคำ “น เมโส อตฺตา” ว่า “นั่นมิใช่ตัวตนของเรา” ก็แสดงว่า อนัตตา (น+อัตตา) น่าจะแปลว่า มิใช่ตัวตนได้  เพราะ คุณสุชีพแปลไว้เอง แล้วทำไมคุณสุชีพไม่นำไปอธิบายในคำตอบ

ปัญหาที่เกิดจากคำตอบของคุณสุชีพ 2

ผู้ถาม ถามความหมายของคำว่า “อนัตตา”  คุณสุชีพทำไมไม่ยก “อนัตตลักขณสูตร” เข้ามาเป็นตัวอย่างในการตอบคำถาม  คุณสุชีพไปยกพระสูตรอื่นๆ มาทำไม

อนัตตลักขณสูตร เป็นพระสูตรที่แก้ไขความยึดติด “อัตตาแบบพราหมณ์” ของเบญจวัคคีย์  เป็นพระสูตรที่เกี่ยวข้องโดยตรง แป๊ะ  ทำไมไม่นำมาเป็นตัวอย่าง

คุณสุชีพมีความสามารถเขียนหนังสือ “พระไตรปิฎกฉบับย่อ สำหรับประชาชน” อันเลื่องลือ มีการตีพิมพ์เป็นสิบๆ ครั้ง   คุณสุชีพไม่รู้จัก “อนัตตลักขณสูตร” หรือ...........

ปัญหาที่เกิดจากคำตอบของคุณสุชีพ 3

คำตอบของคุณสุชีพในช่วงแรก คุณสุชีพตอบดังนี้

“การแปลอนัตตาว่าไม่ใช่ตัวตน ไม่มีตัวตน หรือไม่ใช่ตนก็แล้วแต่ เป็นการแปลเพื่อให้เห็นการปฏิวัติของพระพุทธศาสนาต่อความเชื่อถือดั้งเดิมของพราหมณ์ ที่ถือว่า มีตัวยืนที่เรียกว่า อัตตาหรืออาตมัน เป็นตัวเที่ยงยั่งยืน เวียนว่ายตายเกิดอยู่  ส่วนชีวิตร่างกาย และชาติ เปรียบเหมือนเสื้อผ้าที่เปลี่ยนได้ แต่ตัวตนเป็นตัวหลักคงอยู่ พระพุทธเจ้าตรัสสอนให้คลายความติด หรือความยึดในอัตตานั้น”

ในการตอบคำถามนี้ ถ้าผมเป็นคนออกข้อสอบ  และคุณสุชีพเป็นนักศึกษา  คุณสุชีพติด F แน่นอน 

คุณสุชีพไม่ได้ตอบคำถามเลย  คำตอบนั้น เลี่ยงบาลีอย่างน่าเกลียด  แล้วผิดหลักวิชาการอย่างมหันต์อีกด้วย

ในสมัยที่พระพุทธองค์ทรงประกาศศาสนานั้น  ผ่านมาแล้ว สองพันห้าร้อยกว่าปี  เป็นเขตแดนที่เป็นอินเดียต่อเนปาลในปัจจุบันนี้

สภาพแวดล้อม สังคม ฯลฯ  แตกต่างจากประเทศไทยในยุคนี้ อย่างไม่รู้จะเปรียบอย่างไร

ผมยืนยันเอาหัวชนฝาเลยว่า คนไทยไม่รู้จัก “อัตตาแบบพราหมณ์” อย่างที่นักวิชาการพยายามยัดเยียดให้เป็น

ประเทศไทยไม่ใช่อินเดียเมื่อสองพันปีมาแล้ว  คนไทยส่วนใหญ่ไม่ได้นับถือศาสดาฮินดู อย่างอินเดียเมื่อสองพันกว่ามาแล้ว

คนไทยไม่มีความเข้าใจเรื่อง “อัตตาแบบพราหมณ์” อย่างเช่นในคนในอินเดียในยุคเมื่อสองพันกว่าปีมาแล้ว 

คนไทยเราเชื่อผี เชื่อเรื่องเปรต เชื่อเรื่องแม่นาค เชื่อเรื่องบุญกรรม เชื่อเรื่องการเวียนตายเวียนเกิด  ไม่มีใครเข้าใจเรื่องอัตตาแบบพราหมณ์

หนังเกี่ยวกับ “ผีปอบ” ยังสร้างได้เป็นสิบๆ ตอน

ไม่ต้องเอาประชาชนธรรมดาหรอก  พระเณรที่ศึกษาอยู่ในมหาวิทยาลัยสงฆ์ จะมีสักกี่รูปที่เข้าใจ “อัตตาแบบพราหมณ์”

คนไทยในยุคนี้ เข้าใจพระไตรลักษณ์ คือ อนิจจัง ทุกขัง อนัตตาพอสมควร  เพราะ เรามีศาสนาพุทธเป็นพื้นฐาน ปนกับพราหมณ์ และผสมกับผีมานานแล้ว

โดยสรุป

คำตอบเรื่องความหมายของอนัตตาของคุณสุชีพนั้น ทำให้ความเป็นนักวิชาการของคุณสุชีพลดลงจนแทบไม่น่าเชื่อถือ  คุณสุชีพไม่ได้รักษามาตรฐานของนักวิชาการเลย เมื่อตอบคำถามนี้ 

อนัตตา นั้นแปลได้อย่างเดียวคือ “ไม่ใช่ตัวตน” ซึ่งคุณสุชีพก็รู้ว่าอนัตตาแปลได้อย่างนี้เท่านั้น 

คุณสุชีพถึงไม่กล้ายก “อนัตตลักขณสูตร” เข้ามาเป็นตัวอย่างในการตอบคำถาม กลับไปยกพระสูตรที่ไม่เกี่ยวข้องเลยมาเป็นตัวอย่าง

ใน อนัตตลักขณสูตรนั้น คำว่า “อนัตตา” แปลว่า “ไม่ใช่ตัวตนของเรา”  ข้อความอย่างนี้ แสดงว่า “ตัวตนของเรามี” 

การแปลอนัตตาว่า “ไม่ใช่ตัวตนของเรา”  ซึ่งสื่อความหมายว่า ตัวตนของเรามีนั้น สอดคล้องกับพระสูตรจำนวนมาก  สอดคล้องกับคำถามด้วย

ประการสุดท้ายที่อยากจะให้ท่านผู้อ่านสังเกตก็คือ คุณสุชีพมีความเชี่ยวชาญพระไตรปิฎกมาก ในการตอบคำถามดังกล่าว ควรยกพระสูตรที่เกี่ยวข้องมาอธิบายทั้งหมด

พระสูตรที่ยืนยันว่า “ตัวตน” มีนั้น มีมากมาย  คุณสุชีพก็รู้จัก  ทำไมไม่ยกมาเป็นตัวอย่างประกอบด้วย  เพราะ ผู้ถามเขาก็เอ่ยถึง